'Forse toename miljoenenbranden'

Gepubliceerd op: . .

Miljoenenbranden uitgebeeld door een afgebrand industrieel pand

Onderstaand de integrale tekst van het artikel gepubliceerd in de Beursbengel van december 2019, voor pdf: klik hier.

Een holistische, duurzame aanpak van grote branden levert meer op

Het aantal zogenoemde miljoenenbranden is in een relatief kort aantal jaren verdubbeld, evenals de schadelast. Deze gestage toename baart verzekeraars zorgen. Er lijkt sprake van een verharding van de verzekeringsmarkt, getuige onder meer het toenemende aantal opzeggingen door verzekeraars en de stijgende premies. Economische wetten en marktwerking maken dat de verzekeringssector vooral handelt vanuit een op geld waardeerbaar (eigen)belang. De (regie)rol van de overheid omtrent brandveiligheid richt zich vooral op de vluchtveiligheid. Zet wet- en regelgeving, zoals het Bouwbesluit, wel voldoende zoden aan de dijk? Een meer holistische, duurzame en ideële benadering lijkt alleen maar geld te kosten, maar is dat ook zo?

Al decennialang verschijnen er rapporten over de toenemende schadelast als gevolg van zeer grote branden. De probabilistische levensduur van een gebouw wordt veelvuldig niet gehaald als gevolg van voortijdige vernietiging door brand.

De aandacht voor deze problematiek is groot. Er is veel onderzoek gedaan en er zijn uitgebreide rapportages verschenen. Maar de resultaten van alle inspanningen laten te wensen over. ‘Forse toename miljoenenbranden’, zo kopte het Verbond van Verzekeraars in augustus 2019 op zijn website naar aanleiding van de halfjaarcijfers van Stichting Salvage. Eigenlijk is het al lang geen nieuws meer, maar een bevestiging van een jarenlange trend.

Winst te behalen met minder regels

Natuurlijk is niet alles te voorkomen en vergeleken met veel plaatsen ter wereld is het in Nederland allemaal heel goed geregeld. Toch is het mogelijk om het nóg beter te doen. Er is veel winst te behalen, vaak zelfs zonder noemenswaardige investeringen en mínder regels in plaats van meer. Dat kan door juist meer open normen, die de verzekerden dwingen tot nadenken en het nemen van eigen verantwoordelijkheid, mits juist en strategisch aangestuurd. Dit is geen pleidooi voor afschaffing van regels, maar wel voor het minder rigide maken van regelgeving. Wat meer ruimte geeft voor interpretatie, invulling én toetsing.

Voorbeeld

Een deur in een brandscheidingswand dient aan bepaalde eisen te voldoen. Maar aan welke eisen precies? En wiens eisen zijn dat? Van de overheid, de verzekeraar of de verzekerde zélf? Dat hangt af van de doelstelling: vluchtveiligheid of brandveiligheid in het kader van schadebeperking en/of bedrijfscontinuïteit? Moet een brandveilige deur, opening of doorvoer dus 60, 120 of een hoger aantal minuten weerstand bieden? Overigens, niet onbelangrijk, inclusief het kozijn en het hang- en sluitwerk. Een geplaatste deur waar de verzekerde op déze manier over heeft nagedacht zal niet lichtvaardig met een houten wigje opengezet worden…

Uit een onderzoek naar 69 zeer grote branden bleek dat - ondanks de regels - in 50 procent van de branden de brandscheiding faalde door niet-functionerende brandwerende deuren (geblokkeerd, verwijderd, en dergelijke).

Brandpreventie een vrije keuze?

Het is de vraag of brandpreventie wel een vrije keuze van de verzekerde hoort te zijn. Voorafgaand aan een schade en achteraf zou getoetst kunnen en/of moeten worden, anders dan door een afvinklijst, of de verzekerde preventiemaatregelen had genomen en welke. Zoals bij schade door aansprakelijkheid de onrechtmatigheid, de causaliteit en de toerekening worden vastgesteld, zo dient de attitude van verzekerden meer aandacht en gewicht te krijgen bij de risicobeoordeling. Verschuilen achter (te veel) regels of de vermeende onduidelijkheid ervan, zal dan steeds lastiger worden. Men is immers zélf (mogelijk persoonlijk) eindverantwoordelijk voor een adequate brandveiligheidssituatie. Risicodragers hebben hier een belangrijke maatschappelijke voorbeeldfunctie en taak te vervullen in het uitdragen van deze boodschap.

Hét sleutelwoord van preventie is en blijft risicobewustzijn, de vijf O's...

Organisatie, Orde en netheid, Onverschilligheid, Onachtzaamheid en Onwetendheid zijn belangrijke schadebronnen. Het risicobewustzijn is vaak onvoldoende, terwijl vooral dat de sleutel is tot preventie. Verzekerden die zich laconiek gedragen en handelen vanuit de gedachte ’Ik ben tóch verzekerd’, verdienen een ‘stevige aanpak’. Juist dan moet geen redelijk middel worden geschuwd om te laten weten dat het écht ernst is. Zowel van toezichthouders als verzekeraars mag dan geen tolerante houding worden verwacht, wel strenge maatregelen als bedrijfssluiting, opzegging van de dekking, premiever(drie)dubbeling, (zeer) grote eigen risico’s hanteren, et cetera.

'Wat als'-vragen

De adviseur zal zich bewust dienen te zijn van het mogelijk oprecht ontbrekende risicobesef. Van belang is daarom om de verzekerde juíst meer ‘wat als’-vragen te stellen in plaats van te zeggen wat hij ‘moet’ doen of laten. Juist vragen stellen leidt tot het zelfinzicht dat het vooral in het eigen belang is om brand te voorkomen. De bedrijfscontinuïteit is immers in het geding. Dat leidt tot intrinsieke motivatie om preventief te handelen in plaats van tot weerstand en verzet.

Bouwbesluit is geen ontwerpnorm, maar ondergrens

Afloop brand is bij de bouw bepaald. De overheid geeft met het Bouwbesluit een ondergrens aan, die meer toeziet op de veiligheid van mensen (vluchten) en voorkomen van brandoverslag naar de buren, dan bescherming van het gebouw zelf.

Veel ondernemers denken dat de brandweer hun brandende bedrijf komt redden. Dat is een misvatting. Want in veel situaties is dat volstrekt niet aan de orde, omdat er niks meer vált te redden. Het brandverloop is al min of meer vastgelegd tijdens de bouw. De brandweer laat in veel gevallen een brand ‘gecontroleerd uitbranden’.

Bij verzekeraars staat zo’n 80 procent van de gebouwen in de boeken met een afbrandscenario. Dat is een logisch gevolg van onvoldoende aandacht bij de (ver)bouw(ing) voor bijvoorbeeld compartimentering en/of de juiste keuze voor brandveilige isolatiematerialen. Vaak worden ‘slechts’  aangrenzende panden gered. Maar wanneer het gaat om een bedrijfsverzamelgebouw is ook dát de vraag. Er zijn talloze voorbeelden van omliggende bedrijven die mee opgingen in de vlammenzee.

Grotere compartimenten: grote miljoenenbranden

Om de brandveiligheid te waarborgen stelt het Bouwbesluit een grens aan de grootte van de compartimenten van het bedrijfsoppervlak. Maar de grens van 2.500 m2 voor een compartiment van het bedrijfsoppervlak wordt vaak overschreden. Om de brandveiligheid dan toch ‘op papier’ te borgen biedt de ‘gelijkwaardigheidsbepaling’ uitkomst (Bouwbesluit artikel 1.3). Het doel lijkt dan niet om maximaal te investeren in brandveiligheid, maar de grenzen op te zoeken en maximaal te besparen.    

Schijnveiligheid

Het voldoen aan wet- en regelgeving leidt niet persé tot een brandveilig gebouw. In veel gevallen is er slechts schijnveiligheid geconstrueerd en gecreëerd. Enerzijds voor de vluchtende mensen, anderzijds voor de bedrijfscontinuïteit. Bovendien, een brandblusser, een brandmeldinstallatie (BMI), of een rookwarmteafvoerinstallatie (RWA) voorkómen een brand niet.

Strategische onwetendheid

Struisvogelpolitiek, de risico’s niet onder ogen zien, kan uitzonderlijk lang goed gaan. Immers de kans op brand is vaak relatief (zeer) klein. Dat klopt, echter absoluut gezien in sommige situaties is die kans ook ongekend groot. Denk daarbij bijvoorbeeld aan risico’s buiten de directe invloedsfeer van een ondernemer, zoals bij de buurman of medegebruiker van een gebouw, waar mogelijk brandgevaarlijke of illegale activiteiten plaatsvinden.

Preventie

Échte preventie is proactief schade voorkomen. Voorkomen loont altijd. Daar is elke verzekerde/ondernemer meer mee gebaat dan voorzieningen en blusmiddelen, die nogal eens hun uitwerking missen, mede doordat veel branden ontstaan tijdens afwezigheid. Overigens, een sprinklerinstallatie voorkomt in vrijwel alle gevallen wél dat een beginnende brand zich kan uitbreiden. Het is vreemd dat niet vaker voor deze oplossing wordt gekozen, dan wel als eis gesteld voor acceptatie…

Conclusie

Investeren in bewustwording is eenvoudig, goedkoop en loont snel. Het draagt in grote mate bij aan meer brandveiligheid en het terugdringen van miljoenenbranden. En om terug te komen op mijn vraag in het begin van dit artikel: draagt wet- en regelgeving daar voldoende aan bij? Die vraag is zowel positief als negatief te beantwoorden. Ja, omdat het beter is om ‘minimale eisen’ te hebben, dan ‘géén eisen’. En nee, omdat minimale eisen een uitnodiging (b)lijken te zijn tot het opzoeken van de ondergrens.

Wetend dat het zo werkt, is het te overwegen om te onderzoeken in hoeverre meer open normen geformuleerd kunnen worden. Daarbij is het goed om terdege te beseffen dat, hoe het ook ingericht wordt, een honderd procent sluitende controle en handhaving onmogelijk is en ook zal blijven. Wél kunnen (risico)adviseurs en verzekeraars op een strategische wijze de attitude van de verzekerden beïnvloeden, zodat zij meer hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Dat is ook in hun eigen belang. Maar daarnaast zullen verzekeraars bereid moeten zijn om samen mét de verzekerden te komen tot een oplossing. Dat is allesbepalend voor een succesvolle aanpak. Brand is een veelkoppig monster gebleken. Het is en blijft een boeiende uitdaging om de alsmaar toenemende schadelast te beteugelen.

Waar een wil is, is een weg en… small steps matter!

G. (Gert) de Haas

De auteur is zelfstandig (risico)adviseur, docent en oprichter van het verzekerdenplatform www.assurtief.nl.

Bovenstaande tekst is gepubliceerd in de: Beursbengel, Vakblad voor de verzekeringsbedrijfstak, 82e jaargang, december 2019, nr. 890. auteur: G. de Haas

(voor pdf: klik hier)

Meer lezen over brand? Zie hieronder of kijk verder op de website van Assurtief.

Drie grote misverstanden

Er bestaan de nodige misverstanden over brand, lees 'Drie grote misverstanden over brand'. Assurtief helpt mee miljoenenbranden te voorkomen.

Assurtief helpt verzekerden

Helpt u mee? Lees er hier meer over. Assurtief informeert en streeft er naar het risicobewustzijn te vergroten en preventie nog meer op de kaart zetten. Verzekerden kunnen daarbij helpen en zich kosteloos aanmelden op het platform Assurtief. Ook miljoenenbranden beginnen meestal klein!

Kijk ook de animatiefilm 'Assurtief In Beeld' of lees meer interessante publicaties bij Blogs.

Naar de homepage